मा.मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार सार्वजनिक रस्ते, गल्लीबोळ व पदपथांवर फटाके फोडण्यास बंदी तसेच डीजे,ध्वनिक्षेपक, लेझर लाईट आणि ध्वनी-वायुप्रदूषणासंबंधी निर्बंधांचे पालन करण्याबाबत नागरिकांना जाहीर आवाहन.
बारामती शहर व परिसरातील सर्व नागरिक, व्यापारी, फटाके विक्रेते, सार्वजनिक उत्सव मंडळे, धार्मिक व सामाजिक संघटना, मिरवणूक आयोजक, डीजे चालक, ध्वनिक्षेपक व्यावसायिक आणि सर्व संबंधितांना बारामती शहर पोलीस स्टेशनच्या वतीने कळविण्यात येते की, मा. मुंबई उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती गिरीश कुलकर्णी व न्यायमूर्ती डॉ. नीला गोखले यांच्या खंडपीठाने In Re: Noise and Environmental Pollution विरुद्ध State of Maharashtra, स्वतःहून दाखल जनहित याचिका क्र. ०१/२०२६ मध्ये दिनांक २२/०९/२०२६ रोजी दिलेल्या आदेशाबाबत दिनांक १५/१०/२०२६ रोजी महत्त्वपूर्ण स्पष्टीकरण दिले आहे.
सदर न्यायालयीन आदेश केवळ गणेशोत्सवापुरता मर्यादित नसून दिवाळी, दसरा, गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव तसेच वर्षभर साजऱ्या होणाऱ्या सर्व धार्मिक सण-उत्सवांना संपूर्ण महाराष्ट्र राज्यात समानपणे लागू राहणार आहे. नागरिकांचे आरोग्य, सार्वजनिक सुरक्षितता, पर्यावरणाचे संरक्षण तसेच ध्वनी व वायुप्रदूषण रोखणे हा या आदेशाचा प्रमुख उद्देश आहे.
त्या अनुषंगाने सर्व नागरिकांनी खालील नियम व सूचनांचे पालन करावे.
१. सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडण्यास संपूर्ण बंदी : सार्वजनिक रस्ते, मुख्य चौक, गल्लीबोळ, पदपथ, वाहतुकीचे मार्ग आणि इतर सार्वजनिक ठिकाणी सण-उत्सवांच्या निमित्ताने फटाके फोडण्यास मा. उच्च न्यायालयाने बंदी घातली आहे. ही बंदी वर्षभर लागू राहणार असून सकाळी अथवा रात्री कोणत्याही वेळेत सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडू नयेत. त्यामुळे वाहतुकीस अडथळा निर्माण होणे, पादचाऱ्यांना दुखापत होणे, अपघात होणे तसेच नागरिकांच्या आरोग्यास धोका निर्माण होणे टाळता येईल.
२. फटाके फोडण्याची कायदेशीर वेळ : ध्वनी प्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम, २००० मधील नियम ५-अ नुसार रात्री १०.०० ते सकाळी ६.०० या कालावधीत आवाज निर्माण करणारे फटाके फोडण्यास प्रतिबंध आहे. इतर ठिकाणी फटाके फोडताना लागू असलेल्या न्यायालयीन आदेशांचे, शासन निर्देशांचे, निर्धारित वेळेचे व ध्वनीमर्यादांचे पालन करणे बंधनकारक आहे. सकाळी ६.०० ते रात्री १०.०० ही वेळ सार्वजनिक रस्त्यांवरील फटाकेबंदीस अपवाद समजण्यात येऊ नये.
३. रुग्णालये, शाळा व शांतता क्षेत्रांमध्ये विशेष निर्बंध : रुग्णालये, शैक्षणिक संस्था, न्यायालये आणि शासनाने अधिसूचित केलेल्या शांतता क्षेत्रांमध्ये आवाज निर्माण करणारे फटाके फोडू नयेत. अशा ठिकाणी ध्वनिक्षेपक, डीजे, वाद्ये व इतर ध्वनी निर्माण करणाऱ्या साधनांच्या वापराबाबत लागू असलेल्या विशेष निर्बंधांचे पालन करावे. रुग्ण, ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि विद्यार्थ्यांना कोणत्याही प्रकारचा त्रास होणार नाही याची विशेष काळजी घ्यावी.
४. डीजे व ध्वनिक्षेपक वापरण्याबाबत निर्बंध : डीजे, लाऊडस्पीकर, साऊंड सिस्टीम आणि सार्वजनिक ध्वनिक्षेपकांचा वापर करण्यापूर्वी सक्षम प्राधिकरणाची लेखी परवानगी घेणे आवश्यक आहे. सर्वसाधारणपणे रात्री १०.०० ते सकाळी ६.०० या कालावधीत त्यांचा वापर प्रतिबंधित आहे. शासनाने विशेष अधिसूचित केलेल्या सणांच्या दिवशी लागू अटींनुसार रात्री १२.०० वाजेपर्यंत मर्यादित सवलत असू शकते. तथापि, अशी सवलत आपोआप लागू होत नाही. न्यायालयीन बंदी असलेल्या कृत्यांना केवळ वेळेच्या सवलतीमुळे परवानगी मिळत नाही.
५. लेझर लाईट व तीव्र प्रकाशझोत वापराबाबत निर्बंध : धार्मिक मिरवणुका, सार्वजनिक उत्सव आणि इतर कार्यक्रमांमध्ये मा. उच्च न्यायालयाने प्रतिबंधित केलेले लेझर लाईट, अतितीव्र प्रकाशझोत आणि बीम लाईट यांचा वापर करू नये. तसेच न्यायालयीन आदेशांचे उल्लंघन होईल अशा पद्धतीने मोठ्या आवाजातील संगीत, उच्च क्षमतेच्या ध्वनिवर्धक यंत्रणा आणि ध्वनीप्रदूषण करणारी वाद्ये वापरू नयेत.
६. फटाके विक्रेते व व्यापाऱ्यांसाठी सूचना : फटाक्यांची विक्री करणाऱ्या सर्व व्यावसायिकांनी वैध परवाना, परवान्यातील अटी, स्फोटक पदार्थांबाबतचे नियम आणि अग्निसुरक्षाविषयक तरतुदींचे पालन करावे. प्रतिबंधित अथवा बेकायदेशीर फटाक्यांची विक्री करू नये. ग्राहकांना सार्वजनिक रस्त्यांवरील फटाकेबंदी व ध्वनीप्रदूषणविषयक नियमांची माहिती द्यावी.
७. सार्वजनिक उत्सव मंडळे व आयोजकांची जबाबदारी : सर्व धार्मिक, सामाजिक व सार्वजनिक उत्सव मंडळांनी आपल्या कार्यक्रमांमध्ये न्यायालयीन आदेशांचे पालन करावे. मिरवणुका व कार्यक्रमांदरम्यान सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडणे, प्रतिबंधित लेझर लाईट वापरणे, निर्धारित ध्वनीमर्यादांचे उल्लंघन करणे किंवा नागरिकांना त्रास होईल असे कृत्य करू नये. आयोजकांनी सहभागी व्यक्तींना याबाबत पूर्वसूचना द्यावी.
८. पर्यावरणपूरक सण-उत्सव साजरे करण्याचे आवाहन : फटाक्यांमुळे निर्माण होणाऱ्या धुरामध्ये सूक्ष्म धूलिकण, विषारी वायू आणि आरोग्यास हानिकारक रासायनिक घटक असतात. यामुळे श्वसनाचे विकार, दमा, हृदयविकार तसेच इतर आरोग्यविषयक समस्या वाढू शकतात. नागरिकांनी शक्यतो फटाकेमुक्त उत्सव साजरे करावेत. फटाक्यांचा वापर करताना केवळ कायदेशीररीत्या परवानगी असलेल्या ठिकाणी व निर्धारित अटींनुसार कमी प्रदूषण करणाऱ्या प्रमाणित हरित फटाक्यांनाच प्राधान्य द्यावे.
९. उल्लंघन झाल्यास कायदेशीर कारवाई : मा. उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे, ध्वनी प्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम, २००० चे तसेच इतर लागू कायदेशीर तरतुदींचे उल्लंघन करणाऱ्या व्यक्ती, आयोजक व संबंधितांविरुद्ध प्रकरणातील तथ्ये आणि उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे नियमानुसार कायदेशीर कारवाई करण्यात येईल. आवश्यकतेनुसार संबंधित यंत्रसामग्री व साहित्याबाबत कायद्यानुसार जप्तीची कार्यवाही केली जाऊ शकते.
१०. नागरिकांनी पोलिसांना सहकार्य करावे : नागरिकांना सार्वजनिक रस्त्यांवर फटाके फोडणे, अनधिकृत डीजे व ध्वनिक्षेपक वापरणे, प्रतिबंधित लेझर लाईट वापरणे किंवा ध्वनीप्रदूषणासंबंधी नियमांचे उल्लंघन होत असल्याचे निदर्शनास आल्यास बारामती शहर पोलीस स्टेशनशी संपर्क साधावा. आपत्कालीन परिस्थितीत ११२ या क्रमांकावर संपर्क साधावा. नागरिकांनी स्वतः कायदा हातात न घेता पोलीस प्रशासनाला सहकार्य करावे.
बारामती शहर पोलीस स्टेशनचे सर्व नागरिकांना विशेष आवाहन
सण-उत्सव साजरे करणे हा आपल्या संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग आहे. तथापि, सण साजरे करताना इतर नागरिकांचे आरोग्य, सुरक्षितता, शांतता आणि स्वच्छ पर्यावरणात जगण्याचा मूलभूत अधिकार बाधित होणार नाही याची काळजी घेणे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे.
भारतीय संविधानाच्या अनुच्छेद २१ अंतर्गत नागरिकांना जीवनाचा व आरोग्यदायी पर्यावरणाचा अधिकार असून अनुच्छेद ५१-अ (ग) नुसार पर्यावरणाचे संरक्षण करणे हे प्रत्येक नागरिकाचे मूलभूत कर्तव्य आहे.
सर्व नागरिकांनी मा. मुंबई उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे स्वयंस्फूर्तीने पालन करून शांततापूर्ण, सुरक्षित, प्रदूषणमुक्त व पर्यावरणपूरक सण-उत्सव साजरे करावेत.
आपला आनंद इतरांच्या आरोग्यासाठी त्रासदायक ठरू नये.
कायद्याचे पालन करा – पर्यावरणाचे रक्षण करा – बारामती शहर प्रदूषणमुक्त ठेवण्यासाठी सहकार्य करा.
पोलीस निरीक्षक
बारामती शहर पोलीस स्टेशन
पुणे ग्रामीण पोलीस
जनहितार्थ प्रसिद्धीसाठी.
